Artroscopie van de heup

Kijkoperatie van de heup

Sinds vele jaren is de kijkoperatie een veel toegepaste behandeling van gewrichtsaandoeningen. Iedereen kent wel iemand die een kijkoperatie van de knie heeft ondergaan, maar ook andere gewrichten kunnen met een kijkoperatie behandeld worden. Voorbeelden hiervan zijn de schouder, de elleboog, de pols en de enkel. Een kijkoperatie van de heup wordt echter maar zeer zelden uigevoerd.

De reden hiervoor is dat de heup met een kijkoperatie veel moeilijker te bereiken is dan bijvoorbeeld een knie. Bovendien was er tot voor kort maar weinig bekend over heupaandoeningen die met een kijkoperatie behandeld kunnen worden. De laatste jaren is er echter een grote ontwikkeling geweest op het gebied van de kennis en kunde van kijkoperaties van de heup. Deze ontwikkeling heeft zich met name afgespeeld in Zwitserland, Engeland, Duitsland en de Verenigde Staten. Langzaam doet de kijkoperatie van de heup echter ook zijn intrede in Nederland.

In het Rijnland Ziekenhuis bestaat sinds 2006 de mogelijkheid een kijkoperatie van de heup uit te voeren. Omdat de operatie slechts af en toe uitgevoerd wordt is er maar één van de orthopeden voor deze ingreep opgeleid: drs. S.P.L. Jansen. Dokter Jansen heeft vele congressen en cursussen over kijkoperaties van de heup bijgewoond en heeft bij toonaangevende orthopedisch chirurgen in de Verenigde Staten en Duitsland de technieken voor deze operatie geleerd.

Er zijn vele redenen om een heup met een kijkoperatie te behandelen. Hieronder treft u een overzicht aan van de diverse redenen voor een kijkoperatie van de heup, de gebruikte technieken, de nabehandeling, het te verwachten resultaat en de risico's.

Redenen voor een kijkoperatie van de heup

Gewrichtsmuizen (corpora libera)

Gewrichtsmuizen zijn stukjes bot of kraakbeen die los in het gewricht zitten. Deze losse stukjes kunnen in de heup klem komen te zitten en bewegingsbeperking geven. Dit geeft pijnklachten en de heup kan blokkeren (op slot zitten).Er zijn vele oorzaken voor gewrichts-muizen, maar meestal worden ze veroorzaakt door een ongeval van de heup, slijmvliesaandoeningen of slijtage (artrose) van de heup.

Gewrichtsmuizen kunnen met een kijkoperatie van de heup verwijderd worden.

Labrumletsels

Het labrum is een kraakbenige structuur van ongeveer drie tot vijf millimeter breed die aan de rand van de heupkom vast zit. Het labrum heeft diverse functies zoals onder andere het 'afsluiten' van de heup, zodat er een soort vacuüm in de heup ontstaat. Dit vacuüm zorgt voor extra stabiliteit van de heup.

Pijl: scheur in het labrum (MRI beeld) Film: vastzetten van losliggend labrum 

Letsels van het labrum kunnen veroorzaakt worden door een ongeval van de heup zoals een val op de zijkant van de heup, maar ook door specifieke sporten (bijvoorbeeld voetbal, vechtsporten en golfen) of vormafwijkingen van de heupkop of -kom.

Letsels van het labrum geven pijnklachten, met name bij bepaalde bewegingen zoals voorovergebogen zitten en draaibewegingen. Er zijn verschillende soorten letsels aan het labrum te onderscheiden. Er kan sprake zijn van een versleten rafelig labrum, een losse flap of een deels losgescheurd labrum. In de eerste beide gevallen kan met een kijkoperatie het kapotte deel van het labrum verwijderd worden. Is het labrum slechts gedeeltelijk losgescheurd, dan kan het soms weer vastgehecht worden.

Kraakbeenletsels

Het kraakbeen is de glijlaag in een gewricht en zorgt voor een soepele en pijnvrije beweging.

Letsels van het kraakbeen kunnen net als letsels van het labrum veroorzaakt worden door een ongeval, door sporten en door vormafwijkingen van de heup. Bovendien kunnen kraakbeenletsels ontstaan door een doorbloedingsstoornis in de heup of door slijtage (artrose). Slijtage wordt verderop apart besproken.
Kraakbeenletsels geven pijnklachten en kunnen op termijn overgaan in slijtage van de heup

Tijdens een kijkoperatie kunnen letsels van het kraakbeen behandeld worden door de randen van het letsel te 'stabiliseren' en in het blootliggende bot (waar ooit kraakbeen op zat) gaatjes te ponsen. Door deze gaatjes komen allerlei groeifactoren uit het bot het gewricht in die kunnen zorgen voor een nieuwe glijlaag. De nieuwe glijlaag is een soort littekenweefsel met kraakbeeneigenschappen, echt kraakbeen komt niet terug.

Letsels van het ligamentum teres

Het ligamentum teres is een bandje dat de heupkop met de heupkom verbindt. Dit bandje zorgt voor extra doorbloeding van de heupkop en geeft bovendien extra stabiliteit.

Ook letsels van het ligamentum teres kunnen ontstaan door ongevallen of bepaalde herhaaldelijke bewegingen tijdens sport.

Letsels van het ligamentum teres geven pijn- en soms instabiliteitsklachten. Bovendien kan er bij beweging van de heup een klik optreden.

Letsels van het ligamentum teres kunnen behandeld worden door tijdens een kijkoperatie de losgescheurde delen te verwijderen.

Aandoeningen van het gewrichtsslijmvlies (synovium)

Net als bijna alle gewrichten heeft de heup een soort jasje, het gewrichtskapsel. Dit kapsel is aan de binnenzijde bekleed met slijmvlies. Het slijmvlies zorgt voor aanmaak van gewrichtsvloeistof en voeding van het kraakbeen.

Er zijn vele ziektes die het slijmvlies betreffen. Soms zit de aandoening in één gewricht, soms in meerdere gewrichten. Voorbeelden van dergelijke ziektes zijn reuma (een ontsteking van het gewrichtsslijmvlies), synoviale chondromatose (een aandoening waarbij het slijmvlies vele kleine stukjes kraakbeen aanmaakt die als gewrichtsmuizen in het gewricht terecht komen) en synovitis villonodularis pigmentosa (een aandoening waarbij het slijmvlies ontstoken raakt, verkleurt en groeit).

Aandoeningen van het slijmvlies geven pijnklachten en kunnen als ze langer bestaan leiden tot slijtage (artrose) van de heup.

Tijdens een kijkoperatie kan het slijmvlies voor een groot deel verwijderd worden om zo de klachten te beperken en slijtage uit te stellen.

Vormafwijkingen van de heup (impingement)

Na een ongeval, een operatie of een aandoening van de heup, maar ook 'aangeboren' kunnen er vormafwijkingen ontstaan aan de heupkop of de heupkom. Er is dan sprake van een extra botrand aan de rand van de heupkop of aan de rand van de heupkom.

Vormafwijkingen van de heup kunnen pijnklachten en bewegingsbeperking geven doordat de heupkop en de heupkom tegen elkaar aan kunnen botsen (impingement). Door deze aandoening kan bovendien letsel van het  kraakbeen of het labrum ontstaan. Dat kan op termijn weer leiden tot vervroegde slijtage (artrose) van de heup.

Bij een kijkoperatie kunnen de extra botranden met een beitel of een frees verwijderd worden waardoor de heup weer vrij en ongestoord kan bewegen.

Links: Uitstekende botrand voor operatie Rechts: Botrand verwijderd

Instabiliteit

Een heup is van zichzelf een stabiel gewricht. De stabiliteit ontstaat door een goede pasvorm van kop en kom, goede en gebalanceerde spierkracht en door een dik gewrichtskapsel met daarin sterke banden.

Door aandoeningen van het bindweefsel (zoals het syndroom van Ehlers-Danlos of het syndroom van Marfan) maar ook door herhaaldelijk overrekken van het gewrichtskapsel en de banden die de heup stabiliseren bij bepaalde sporten (zoals golfen), kan er een instabiliteit van de heup ontstaan.
Instabiliteit van de heup geeft een onaangenaam gevoel bij bepaalde bewegingen en als gevolg daarvan worden die bewegingen vermeden door de heup met spierkracht 'stijf' te houden.

Met een kijkoperatie kunnen het gewrichtskapsel en de banden verstevigd worden door hechtingen of door een techniek van verschroeiing waardoor er een litteken in het kapsel en de banden ontstaat. Dit litteken geeft extra stevigheid aan het kapsel en de banden.

Slijtage (artrose) van de heup

Slijtage van de heup is een veel voorkomende aandoening van de heup. Bij slijtage wordt het kraakbeen van de heupkop en de heupkom (dat als glijlaag werkt) langzaam dunner en onregelmatiger. Uiteindelijk kan het kraakbeen zelfs helemaal verdwijnen. Tevens kunnen er extra botrandjes ontstaan aan de randen van de kop en de kom (osteofyten) en kunnen er gaten in het bot ontstaan (cystes). Zie ook het onderwerp artrose.

Slijtage kan als gevolg van andere letsels of aandoeningen van de heup ontstaan, maar kan ook een gevolg zijn van ouderdom.

Slijtage van de heup geeft pijn en bewegingsbeperking. Bij een vergevorderde slijtage kunnen mensen ernstig beperkt worden door de klachten.

Een kijkoperatie van de heup kan slijtage niet genezen. Wel kan het gewricht 'schoongemaakt' worden. Dit kan bij beginnende slijtage gedurende enkele maanden een vermindering van de klachten opleveren. Meestal is echter een nieuwe heup (kunstheup of heupprothese) nodig om de klachten effectief te bestrijden. Zie prothese.

De opname in het ziekenhuis

Voor een kijkoperatie van de heup wordt u op de dag van de operatie opgenomen op de afdeling orthopedie van het Alrijne Ziekenhuis te Leiderdorp. Na de operatie blijft u één nacht in het ziekenhuis.

De techniek van een kijkoperatie van de heup

Zoals in de inleiding reeds gezegd is, is een kijkoperatie van de heup technisch lastiger dan veel andere kijkoperaties. Dit komt doordat de heup diep verborgen ligt onder een dikke laag spieren. Hierdoor is de heup van buiten niet te voelen en moeten er andere methodes gevonden worden om met de camera en de diverse instrumenten tot in de heup te komen. Bovendien moeten de instrumenten soms langer zijn dan bij kijkoperaties van andere gewrichten.

De heup is voor een kijkoperatie in te delen in twee delen. Een centraal deel dat tussen de kop en de kom in zit en een perifeer deel dat rondom de nek van de heup zit. Om in het centrale deel van de heup te komen moet de heup iets uit de kom getrokken worden. Gewoonlijk zitten de kop en de kom namelijk strak tegen elkaar aan.

Aanprikken van het opgerekte heupgewricht Met de camera wordt het gewricht bekeken

Om de heup uit de kom te kunnen trekken ligt de patiënt op een speciale operatietafel met de voeten in steunen. Aan deze steunen kan getrokken worden en doordat tegen het kruis van de patiënt een extra steun is aangebracht (om het lichaam tegen te houden) wordt de heup ongeveer één centimeter uit de kom getrokken. (foto links)Vervolgens kunnen door kleine wondjes in de huid de camera en instrumenten in de heup ingebracht worden waarbij voor een juiste plaatsing controle met röntgenfoto's op de operatiekamer nodig is.

Als de behandeling van het centrale gedeelte van de heup klaar is, wordt de spanning weer van het been afgehaald waardoor de kop weer in de kom komt. Daarna wordt de heup iets gebogen en kan men zicht krijgen op het perifere gedeelte van de heup (rondom de nek van de heup). Als ook hier de ingreep klaar is wordt de operatie beëindigd. De wondjes worden gesloten en de heup wordt met een drukkende, elastische bandage verbonden.

De nabehandeling

Uiteraard hangt de nabehandeling af van het type en de uitgebreidheid van de operatie en moet dus voor elke patiënt een passende nabehandeling afgesproken worden. Wel zijn er enkele aspecten die voor iedereen gelden.

Het is nodig om na de operatie met krukken te lopen. Meestal geldt dit alleen gedurende de eerste twee weken en kunnen de krukken daarna afgebouwd worden. Soms moeten de krukken echter tot acht weken gebruikt worden. Dit laatste geldt bijvoorbeeld na een behandeling van kraakbeenletsels.

Tevens is het nodig om met de fysiotherapeut de bewegelijkheid en de spierkracht te trainen. Eventueel worden er door de operateur beperkingen opgegeven met betrekking tot welke bewegingen toegestaan zijn.  Debehandeling door de fysiotherapeut moet al in de eerste dagen na de operatie starten. 
Voor de richtlijn over de nabehandeling en voor oefeninstructies klik hier.

Als de kracht en bewegelijkheid nagenoeg hersteld zijn en lopen zonder pijn mogelijk is kunnen speciale oefeningen gestart worden met het oog op hervatten van sport of zwaar lichamelijk werk.

Het resultaat van de behandeling

Het resultaat van de behandeling van heupaandoeningen met een kijkoperatie is afhankelijk van vele factoren. De aard van het letsel, de mogelijkheid om tijdens de operatie het letsel te behandelen en een juiste uitvoering van de nabehandeling dragen allen bij aan het succes van de ingreep.

Toch is het resultaat lang niet altijd gunstig. Oorzaken hiervoor kunnen zijn het type letsel (niet geschikt voor behandeling), de operatie (het lukt niet om de behandeling volledig uit te voeren), de nabehandeling (een verkeerde belasting of training kan het effect van de operatie negatief beïnvloeden) en complicaties (hierover later meer).

In het algemeen mag men aannemen dat 60-80% van de patiënten na de operatie minder klachten heeft dan ervoor; 15-35% van de patiënten heeft geen baat bij de operatie. Voor minder dan 5% van de patiënten betekent de operatie een verslechtering.

Over de resultaten op de lange termijn is tot op heden onvoldoende bekend, men hoopt echter dat door het vroegtijdig behandelen van letsels van de heup (vroegtijdige) slijtage voorkomen of ten minste uitgesteld kan worden.

Om in de toekomst betere uitspraken te kunnen doen over de te verwachten resultaten, om de kennis over heupaandoeningen en kijkoperaties van de heup te vergroten en om de technieken verder te verbeteren wordt aan patiënten die een kijkoperatie van de heup ondergaan gevraagd om op meerdere momenten vragenlijsten in te vullen. U ontvangt hierover aparte informatie.

Risico's van een kijkoperatie van de heup

Complicaties zijn altijd een risico bij elke operatie. Natuurlijk worden alle maatregelen getroffen om ongewenste neveneffecten van een operatie te voorkomen, helemaal voorkomen zal echter nooit lukken. Gelukkig is door zorgvuldig te werken en door een toegenomen kennis en kunde de ernst en de frequentie van complicaties sterk afgenomen.

Ook de kijkoperatie van de heup kent enkele risico's. Naast algemene risico's, die aan elke ingreep kleven, zijn er enkele risico's die specifiek zijn voor deze ingreep. Hieronder ziet u een overzicht van de belangrijkste risico's.

Nota bene: alle hieronder opgesomde risico's zijn zeldzaam!

Algemene risico's

  • Trombose
  • Wondgenezingsstoornissen en nabloedingen
  • Risico's van de verdoving zoals hoofdpijn en misselijkheid

Specifieke risico's

  • Infectie (ontsteking met bacteriën) van de heup
  • Beschadiging van het labrum of het kraakbeen tijdens de operatie
  • Zenuwletsels (bijna altijd voorbijgaand), er kan sprake zijn van krachtsvermindering in het been, gevoelsverlies in het been of in het kruis en van impotentie
  • Beschadiging van de bloedvoorziening van de heupkop waardoor deze kan afsterven

Tot slot

Al met al is de kijkoperatie een belangrijke uitbreiding van de mogelijkheden om mensen met heupklachten te kunnen behandelen. Het is een relatief nieuwe techniek waarvan we in de nabije toekomst nog veel mogen verwachten.

Terug naar het onderwerp Heup - Ga terug naar boven